HOME     RESEARCH     NEWS     ORDER     CONTACTS     COMMENTS     FACTSHEETS

REPORTS:     2007     2006     2005     2004     2003     2002     2001     2000     1999

LM Report 2002

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΝΑΡΚΩΝ ΕΔΑΦΟΥΣ

Απόσπασμα από την Έκθεση του Παρατηρητηρίου Ναρκών Εδάφους 2002: Προς έναν κόσμο ελεύθερο από νάρκες

ΕΛΛΑΔΑ

Σημαντικότερες εξελίξεις από το Μάιο του 2001: Στις 19 Μαρτίου 2002 το ελληνικό κοινοβούλιο υπερψήφισε ομόφωνα την επικύρωση της Συνθήκης για την Κατάργηση των Ναρκών. Η πράξη της επικύρωσης θα παρακατατεθεί ταυτόχρονα με την πράξη προσχώρησης της Τουρκίας. Πιστεύεται πως η Ελλάδα διατηρεί αποθέματα 1.25 εκατομμυρίου ναρκών κατά προσωπικού. Η Ελλάδα ανέφερε πως η εκκαθάριση όλων των ναρκοπεδίων στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα ολοκληρώθηκε το Δεκέμβριο του 2001, συμπεριλαμβανομένης και της καταστροφής 25,000 ναρκών κατά προσωπικού και οχημάτων. Λαθρομετανάστες που εισέρχονται στην Ελλάδα συνεχίζουν να πέφτουν θύματα ναρκών.

Η Ελλάδα υπέγραψε την Συνθήκη για την Κατάργηση των Ναρκών στις 3 Δεκεμβρίου 1997. Στις 19 Μαρτίου 2002, το ελληνικό κοινοβούλιο υπερψήφισε ομόφωνα την επικύρωση της συνθήκης, η οποία και δημοσιεύτηκε ως νόμος 2999/2002 στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 8 Απριλίου (1). Το τελικό βήμα της παρακαταθήκης της πράξης της επικύρωσης στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών θα λάβει χώρα από κοινού με την Τουρκία, όπως προβλέπει η συμφωνία μεταξύ των υπουργών εξωτερικών των δύο χωρών που ανακοινώθηκε στις 6 Απριλίου του 2001. (2)

Η Ελλάδα συμμετείχε ως παρατηρητής στην Τρίτη Σύνοδο των Κρατών Μελών τον Σεπτέμβριο στη Μανάγκουα της Νικαράγουας, εκπροσωπούμενη από τον πρεσβευτή της στην Αργεντινή. Παραδόθηκε δήλωση εκ μέρους της Ευρωπαικής Ένωσης, που συμπεριλαμβάνει και την Ελλάδα, η οποία παροτρύνει όλα τα μη-κράτη μέλη να προσχωρήσουν στη Συνθήκη για την Κατάργηση των Ναρκών το συντομότερο δυνατόν, καθώς και να διατηρήσουν υψηλά επίπεδα χρηματοδότησης για δράσεις στο ζήτημα των ναρκών. (3)

Στις 18-19 Οκτωβρίου 2001, το Υπουργείο Αμύνης φιλοξένησε σεμινάριο της Συνεργασίας για την Ειρήνη του ΝΑΤΟ γύρω από την περιφερειακή δράση στο ζήτημα των ναρκών, στο οποίο συμμετείχαν εκπρόσωποι 21 κρατών και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, συμπεριλαμβανομένης και της Υπηρεσίας Δράσης Ναρκών των Ηνωμένων Έθνων (UNMAS) και του Παρατηρητηρίου Ναρκών Εδάφους. Η Ελλάδα έκανε παρουσίαση των τρεχόντων ενεργειών της για την εκκαθάριση ναρκών.

Το Νοέμβριο του 2001 η Ελλάδα συνεισηγήθηκε και υπερψήφισε την Απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών 56/24Μ η οποία ζητεί την παγκοσμιοποίηση της Συνθήκης για την Κατάργηση των Ναρκών.

Η Ελλάδα συμμετείχε στις διασυνεδριακές συναντήσεις της Μόνιμης Επιτροπής της Συνθήκης για την Κατάργηση των Ναρκών τον Ιανουάριο και Μάιο του 2002. (4) Το Μάιο του 2002 ο Έλληνας αντιπρόσωπος ανακοίνωσε πως το Κοινοβούλιο υπερψήφισε ομόφωνα την επικύρωση της Συνθήκης για την Κατάργηση των Ναρκών και πως ήταν έτοιμο και να πράξει ανάλογα, μόλις συμφωνηθούν ρυθμίσεις με την Τουρκία, για να παρακαταθέσουν οι δύο χώρες από κοινού τις πράξεις επικύρωσης/προσχώρησης. Δύο αξιωματικοί των ενόπλων δυνάμεων έκαναν παρουσίασεις σχετικά με τα αποθέματα ναρκών κατά προσωπικού της Ελλάδας και τής προόδου που έχει σημειωθεί στην εκκαθάριση ναρκών (βλέπε επόμενες παραγράφους).

Η Ελλάδα αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης για τα Συμβατικά Όπλα (CCW) και του Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ για τις νάρκες. Όπως απαιτεί το άρθρο 13 του Πρωτοκόλλου, ετήσια έκθεση υπεβλήθη στις 10 Δεκεμβρίου 2001 στην Τρίτη Ετήσια Διάσκεψη των κρατών μελών του Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ. (5) Ήταν πανομοιότυπη με την έκθεση που υποβλήθηκε τον Μάρτιο του 2001, και η οποία καλύπτει την περίοδο από 16 Οκτωβρίου 1999 έως 28 Φεβρουαρίου 2001. Η Ελλάδα συμμετείχε στην Τρίτη Ετήσια Διάσκεψη καθώς και στη Δεύτερη Διάσκεψη Απολογισμού της CCW το Δεκέμβριο του 2001 στη Γενεύη.

Η ετήσια έκθεση προς τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (OAΣΑ) σχετικά με ζητήματα ναρκών για το έτος 2001 υπεβλήθη στις 14 Δεκεμβρίου 2001 (6).

Το Φεβρουάριο του 2001, Έλληνες αξιωματούχοι χαρακτήρισαν προηγούμενη εκτίμηση των αποθεμάτων της χώρας σε νάρκες κατά προσωπικού στο 1,5 εκατομμύριο ως «υπερβολικά υψηλή». Τον Μάρτιο του 2002, αξιωματούχοι του Υπουργείου Εξωτερικών αρνήθηκαν να προβάλλουν οποιονδήποτε αριθμό (7), αλλά η έκθεση μίας κεκλεισμένων των θυρών συνεδρίασης της βουλής στις 19 Μαρτίου αποκάλυψε πως η Ελλάδα διαθέτει αποθέματα 1,25 εκατομμυρίων ναρκών κατά προσωπικού. (8)

Το Μάιο του 2002, κατά τις συναντήσεις της Μόνιμης Επιτροπής, ο Ταγματάρχης Ιωάννης Χριστογιάννης παρουσίασε νέες πληροφορίες γύρω από τα ελληνικά αποθέματα σε νάρκες κατά προσωπικού, χωρίς να αποκαλύψει το συνολικό μέγεθός τους, παρ’όλο που αναφέρθηκε σε “μεγάλες ποσότητες.” Δήλωσε ότι η Ελλάδα κατέχει τέσσερις τύπους ναρκών κατά προσωπικού: Μ2 και Μ16, τόσο σε απόθεμα όσο και ανεπτυγμένους σε ναρκόπεδια, και Μ14 και DM31, οι οποίοι είναι σε απόθεμα αλλά όχι σε ανάπτυξη. Σημείωσε δύο επιλογές για την εξουδετέρωση των ναρκών αυτών, σύμφωνα με τις απαιτήσεις ασφάλειας και περιβάλλοντος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ: μέσω διεθνούς διαγωνισμού ή μέσω της Υπηρεσίας Συντήρησης και Εφοδιασμού του ΝΑΤΟ (NAMSA). Σημείωσε ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν κατάλληλες εγκαταστάσεις καταστροφής στην Ελλάδα. Το κόστος της καταστροφής ναρκών, τόσο σε αποθέματα όσο και σε ανάπτυξη σε ναρκοπέδια, υπολογιζόταν σε 6 εκατομμύρια ευρώ ($ 5,39 εκατομμύρια) (9), αν και δεν είναι σαφές το πώς υπολογίστηκε το ποσό αυτό. Αργότερα, σε συζήτηση με το Παρατηρητήριο Ναρκών Εδάφους, ο Ταγματάρχης Χριστογιάννης συμφώνησε πως η Ελλάδα διαθέτει και πέμπτο τύπο νάρκης κατά προσωπικού, το βλήμα ADAM, και το ότι αυτός είναι δυνατόν να παρουσιάσει μεγαλύτερα προβλήματα στην εξουδετέρωσή του μια και περιέχει απεμπλουτισμένο ουράνιο. (10)

Για σειρά ετών, η Ελλάδα εφάρμοζε μορατόριουμ της παραγωγής και των εξαγωγών ναρκών κατά προσωπικού. (11) Η κεκλεισμένων των θυρών συνεδρίαση της βουλής άκουσε επίσης από τον Υφυπουργό Αμύνης ότι η Ελλάδα εισήγαγε το σύστημα διάθεσης ναρκών Skorpion από τη Γερμανία, ή ότι επρόκειτο να το κάνει. Η έκθεση δεν κατέστησε σαφές ποιά ή ποιές νάρκες θα χρησιμοποιηθούν με το σύστημα, ή αν πρόκειται να αποκτηθούν νέες. (12)

Η Ελλάδα δημιούργησε και συντήρησε ναρκοπέδια στα ανατολικά της σύνορα με την Τουρκία κατά μήκος του ποταμού Έβρου. Επίσης υπάρχουν ναρκοθετημένες περιοχές από την εποχή του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου (1946-1949) στη βόρεια Ελλάδα (βουνά Ηπείρου, όρη Γράμμος και Βίτσι καθώς και περιοχές κοντά στα σύνορα με τη Βουλγαρία). Στις συναντήσεις της Μόνιμης Επιτροπής το Μάιο του 2002, ο Ταγματάρχης Κωνσταντίνος Καλατζής δήλωσε ότι “μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η πολιτικοστρατιωτική κατάσταση στα Βαλκάνια ανάγκασε τον Ελληνικό Στρατό να δημιουργήσει ναρκοπέδια στα σύνορα της χώρας.” Μετά την παρουσίαση διευκρινίστηκε ότι η δήλωση αυτή αφορούσε μόνο τα σύνορα με τη Βουλγαρία. (13)

Φαίνεται ότι δεν υπάρχει ολοκληρωμένη έκθεση γύρω από το πρόβλημα των ναρκών στην Ελλάδα. Ένα δημοσίευμα από τον Οκτώβριο του 2001 δίνει την προς στιγμήν πληρέστερη περιγραφή αλλά παραλείπει τα ναρκοπέδια στα σύνορα με την Τουρκία. Προσδιορίζει τα όρη Γράμμος, Βίτσι, Σμόλικας, Μουργκάνα και Τόμαρος ως τα πιο πληγέντα από νάρκες και άλλα πυρομαχικά κατά τη διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου. Ακόμα αναφέρει ότι “η διέλευση από τις πλαγιές του Γράμμου και άλλων βουνών της δυτικής Μακεδονίας και της Ηπείρου δεν είναι ακόμα ασφαλής για κανέναν. Αντίθετα, οι νάρκες στο όρος Μπέλες και την οροσειρά της Ροδόπης στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα έχουν εξουδετερωθεί. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου ο Ελληνικός Στρατός τοποθέτησε χιλιάδες νάρκες κατά προσωπικού και οχημάτων, από τη λίμνη Δοιράνη ως τον Έχινο και την Ξάνθη. Οι Γερμανοί έκαναν ευρεία χρήση ναρκών κατά προσωπικού για να εξουδετερώσουν τις ενέργειες των ανταρτών.” (14)

Τον Μάιο 2002, η Έλλαδα ανέφερε ότι από το 1954, οι ενέργειες αποναρκοθέτησης οδήγησαν στην εκκαθάριση χερσαίας επιφάνειας μεγαλύτερης από 150,000 τετραγωνικά χιλιομέτρα και στην εξουδετέρωση 250,000 ναρκών και άλλων πυρομαχικών. Στα δύο τελευταία χρόνια 3,700 τετραγωνικά χιλιόμετρα έχουν εκκαθαριστεί και 2,210 τετραγωνικά χιλιόμετρα έχουν αποδοθεί για δημόσια χρήση. Εντός της περιόδου αυτής, 16,000 νάρκες κατά προσωπικού και 14,000 κατά οχημάτων αφοπλίστηκαν και 18,000 στοιχεία πυροβολικού που δεν έχουν εκραγεί (UXO) καταστράφηκαν. (15)

Το ελληνικό Τάγμα Εκκαθάρισης Ναρκοπεδίων Ξηράς (ΤΕΝΞ) σχηματίστηκε το 1954. Περιέχει πέντε λόχους ναρκοσυλλεκτών, ο καθένας από τους οποίους ηγείται από από αξιωματικό του Μηχανικού με οκτώ άντρες. (16) Εφαρμόζονται χειρωνακτικές μέθοδοι, και "επίσης διερευνάται κυνοειδής ανίχνευση." (17) Νάρκες σε ναρκοπέδια θεωρούνται είτε “σε κατάσταση ναρκοπαγίδας,” στην οποία περίπτωση καταστρέφονται επί τόπου, είτε σε κατάσταση «άρσης και μεταφοράς», όπου περισυλλέγονται για ανοιχτή καύση/ανοιχτή έκρηξη σε σκεπασμένο λάκκο. (18)

Η εκκαθάριση κοντά στα σύνορα με τη Βουλγαρία ξεκίνησε το Νοέμβριο του 1997 και ολοκληρώθηκε το 2001. (19) Στο σεμινάριο Οκτωβρίου 2001 του ΝΑΤΟ, Έλληνας αξιωματικός υποστήριξε πως η εκκαθάριση των ναρκοπεδίων κοντά στα βουλγαρικά σύνορα μόλις είχε ολοκληρωθεί, με το κόστος της να υπολογίζεται σε $ 1 εκατομμυρίο. (20) Έλληνες αξιωματούχοι αργότερα είπαν στο Παρατηρητήριο Ναρκών Εδάφους πως 16,181 νάρκες κατά προσωπικού και 12,409 κατά οχημάτων μεταφέρθηκαν και πως 38 ναρκοπέδια εκκαθαρίστηκαν. 23 από αυτά επανελέγχονται για να βεβαιωθεί η απόλυτη ασφάλειά τους. Τα υπόλοιπα είναι ελεύθερα για δημόσια χρήση. Οι αξιωματούχοι είπαν πως οι τοπικές κοινότητες δεν επλήγησαν από τις νάρκες μια και οι τελευταίες είχαν τοποθετηθεί μόνο σε εκτάσεις ιδιοκτησίας του Υπουργείου Αμύνης. Προγράμματα συνειδητοποίησης σε θέματα ναρκών δεν διεξήχθησαν, μια και τα ναρκοπέδια ήταν ασφαλή και καλά σηματοδοτημένα. (21)

Στις συναντήσεις της Μόνιμης Επιτροπής το Μάιο του 2002, η Ελλάδα έδωσε κάπως διαφορετικές πληροφορίες σχετικά με την εκκαθάριση στα βουλγαρικά σύνορα. Δήλωσε ότι η επιχείρηση ολοκληρώθηκε το Δεκέμβριο του 2001 με την εξουδετέρωση 25,000 ναρκών κατά προσωπικού και οχημάτων και «εκατοντάδων UXOs», με κόστος 5,900,000 ευρώ ($ 5,298,200). Η αποστολή αυτή χαρακτηρίστηκε ως μία από τις μεγαλύτερες και πιο δύσκολες του Ελληνικού Στρατού, εξαιτίας του ορεινού εδάφους, της πυκνής βλάστησης και των αντίξοων καιρικών συνθηκών. (22)

Η κυβέρνηση βεβαιώνει ότι «όλα τα ναρκοπέδια κατά μήκος των συνόρων με την Τουρκία στο νομό Έβρου είναι σαφώς καθορισμένα και σηματοδοτημένα, σε επίπεδο πολύ υψηλότερο από αυτό που προβλέπουν οι προδιαγραφές του Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ και των σχετικών ΝΑΤΟ STANAGs.» (23). Ναρκοπέδια που δημιουργήθηκαν από την Ελλάδα στα σύνορά της με την Τουρκία έχουν προφυλαχθεί με επιπρόσθετο συρματόπλεγμα ύψους δύο μέτρων με φωσφορίζοντα σήματα, που ανυψώθηκε πριν από τρία περίπου χρόνια με κόστος 150,000 ευρώ ($ 134,700) έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθούν τα ατυχήματα με λαθρομετανάστες. «Το αποτέλεσμα του προγράμματος συνέβαλλε στη μείωση των ατυχημάτων σχεδόν κατά 90%,» υποστηρίζει η Ελλάδα. (24)

Η Ελλάδα ανέφερε ένα «τεράστιο πρόγραμμα εκκαθάρισης ναρκών: σε απέραντες εκτάσεις της Δυτικής Μακεδονίας και Ηπείρου στη βορειοδυτική Ελλάδα, σε ‘ύποπτες περιοχές’ στις οποίες δεν βρίσκονται μόνο νάρκες αλλά και ναρκοπαγίδες, UXOs και άλλοι μηχανισμοί από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την περίοδο 1946-1949.» (25) Στις περιοχές αυτές δεν υπάρχουν σωστά οριοθετημένα ναρκόπεδια και καθόλου χάρτες. Οι καιρικές συνθήκες που επικρατούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου καθιστούν δύσκολη την πρόοδο των εργασιών εκκαθάρισης. Μόνο στα όρη Γράμμος και Βίτσι, οι πληγέντες περιοχές εκτείνονται σε περισσότερα από 40,000 εκτάρια. (26) «Σε όλο το ελληνικό έδαφος, και ειδικά στα βορειοδυτικά, που ήταν θέατρο επιχειρήσεων για δέκα σχεδόν χρόνια κατά τον Β΄ Παγκόσμιο, ο Ελληνικός Στρατός εκκαθαρίζει όλα τα παλιά ναρκοπέδια, συμπεριλαμβανομένων των UXO και των ναρκοπαγίδων, για να αποδώσει όλες τις περιοχές αυτές σε ιδιώτες για ελεύθερη χρήση,» δήλωσε το Μάιο του 2002 ένας Έλληνας αξιωματούχος. (27)

Το 2001 η Ελλάδα έδωσε $80,000 στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη για επιχειρήσεις εξουδετέρωσης ναρκών. (28)

Επίσης το 2001, προσωπικό του ελληνικού Σώματος της KFOR στο Κόσοβο διεξήγαγε σειρά μαθημάτων συνειδητοποίησης σε θέματα ναρκών για τον τοπικό πληθυσμό. Το Πολυεθνικό Κέντρο Εκπαίδευσης για Επιχειρήσεις Υποστήριξης Ειρήνης στο Κιλκίς της βορείου Ελλάδος ιδρύθηκε το 1998 κάτω από τη διοίκηση του Γενικού Επιτελείου της Ελληνικής Εθνικής Άμυνας. Τα σεμινάρια που προσφέρει το Κέντρο περιλαμβάνουν θέματα Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου και ζητήματα σχετικά με νάρκες.

Το 2001, δέκα πολίτες σκοτώθηκαν και τέσσερις τραυματίστηκαν σε επεισόδια με νάρκες. Το Μάρτιο του 2002 άλλοι τρεις πολίτες σκοτώθηκαν και τέσσερις τραυματίστηκαν σε δύο επεισόδια. Δεν υπάρχει κεντρικό μητρώο για απώλειες από νάρκες αλλά επεισόδια συνεχίζουν να αναφέρονται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Στις 21 Μαίου 2002 τρεις μετανάστες από την Τουρκία σκοτώθηκαν και ένας τραυματίστηκε αφού ξεστράτησαν και μπήκαν σε ναρκοπέδιο. (30) Την επόμενη μέρα βρέθηκαν κοντά στα σύνορα με την Τουρκία τα πτώματα δύο άνδρων, προφανώς σκοτωμένων από νάρκες εδάφους. (31) Στις 29 Σεπτεμβρίου 2001, το διαμελισμένο σώμα απώλειας από νάρκες, αρσενικού φύλου, βρέθηκε από ελληνικό στρατιωτικό προσωπικό μεταξύ Γεμιστής και Γέφυρας στα ναρκοπέδια του Έβρου. (32) Στις 24 Δεκεμβρίου 2001, τέσσερις μετανάστες σκοτώθηκαν και τρεις τραυματίστηκαν σοβαρά στο «χειρότερο επεισόδιο του είδους από τα τέλη του 1999, όταν πέντε Κούρδοι από το Ιράκ πέθαναν σε ένα ναρκοπέδιο.» Το επεισόδιο συνέβη νωρίς το πρωί στην περιοχή Γεμιστή κοντά στο χωριό των Φερρών. Αναφέρθηκε πως το ναρκοπέδιο στο οποίο εισήλθαν ήταν σηματοδοτημένο και περιφραγμένο. (33) Στις 20 Μαρτίου 2002, δύο μετανάστες από την Τουρκία σκοτώθηκαν και άλλος ένας τραυματίστηκε κοντά στο παραμεθόριο χωριό Καστανιές, περίπου 100 χιλιομέτρα βόρεια της Γεμιστής, αφού εισήλθαν σε ναρκοπέδιο που, σύμφωνα με αξιωματούχο του στρατού ήταν «καθαρά σηματοδοτημένο και μάλιστα είχε φωσφορίζουσες προειδοποιητικές πινακίδες και διπλή περίφραξη.» (34) Στις 28 Μαρτίου, άλλος ένας μετανάστης σκοτώθηκε και τρεις άλλοι τραυματίστηκαν αφού έχασαν το δρόμο τους και μπήκαν σε περιφραγμένο ναρκοπέδιο, ξανά κοντά στη Γεμιστή. Οι απώλειες κατάγονταν από την Αλγερία, το Ιράκ και το Μαρόκο. (35)

Επίσημα, η Ελλάδα ισχυρίζεται ότι «δεν υπάρχουν θύματα από νάρκες ανάμεσα στον ελληνικό πληθυσμό. Μικρές απώλειες από νάρκες σημειώθηκαν τα τελευταία χρόνια από λαθρομετανάστες που επιχείρησαν να διασχίσουν τα σύνορα από την Τουρκία:. Απώλειες από νάρκες μεταξύ λαθρομεταναστών συμβαίνουν από καιρό σε καιρό γιατί οι τελευταίοι οδηγούνται στα σύνορα κατά μήκος του ποταμού Έβρου τη νύχτα. Έπειτα τους δίνεται η οδηγία να βαδίσουν σε ελληνικό έδαφος αγνοώντας φράχτες και σήματα ναρκοπεδίων.» (36)

Στις 15 Οκτωβρίου 2001, δύο ναρκοσυλλέκτες του στρατού σκοτώθηκαν ενώ εξουδετέρωναν νάρκη κοντά στα Πετρίτσι Σερρών στα βουλγαρικά σύνορα. (37) Σύμφωνα με τον ελληνικό στρατό, 30 στελέχη έχουν σκοτωθεί και 17 τραυματιστεί σε επιχειρήσεις εκκαθάρισης ναρκών/UXO. (38)

Σύμφωνα με δημοσίευμα, 59 λαθρομετανάστες και τρεις Έλληνες στρατιώτες σκοτώθηκαν από νάρκες στην περιοχή Έβρου (σύνορα με την Τουρκία) από το 1990. 20 άτομα τραυματίστηκαν. (39) Τουλάχιστον 13 μετανάστες σκοτώθηκαν σε ναρκοπέδια του Έβρου τα τελευταία δύο χρόνια. (40) Η Μη Κυβερνητική Οργάνωση Medecins du Monde Greece υπολόγισε ότι από το 1994, 55 άτομα σκοτώθηκαν και 46 τραυματίστηκαν σοβαρά. (41)

Απώλειες από νάρκες θεραπεύονται στο νοσοκομείο της Αλεξανδρούπολης ή σε άλλα μεγάλα νοσοκομεία της βορείου Ελλάδος. Έπειτα τους προσφέρονται «προγράμματα πλήρως ανάπηρων ατόμων (συμπεριλαμβανομένων προσθετικών επεμβάσεων) μέσω του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ).» (42) Αυτό καλύπτει «όλα τα έξοδα» (43)

1. «Land Mine Ban,» Καθημερινή (ημερήσια εφημερίδα, αγγλόφωνη έκδοση), 22 Μαρτίου 2002.
2. Βλέπε Landmine Monitor Report 2001, σελ. 828-829.
3. Βλέπε την έκθεση για το Βέλγιο σε αυτήν την έκδοση του Παρατηρητηρίου Ναρκών Εδάφους
4. Στη συνάντηση του Ιανουαρίου, η Ελλάδα εκπροσωπήθηκε από τον Ταξίαρχο Εμμανουήλ Κρασανάκη, Υπουργείο Αμύνης, και τη Βασιλική Γκουνάρη από τη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδος στα Ηνωμένα Έθνη στη Γενεύη. Το Μάιο εκπροσωπήθηκε από τον Ταγματάρχη Ιωάννη Χριστογιάννη και τον Ταγματάρχη Κωνσταντίνο Καλατζή από το Υπουργείο Αμύνης και τη Βασιλική Γκουνάρη.
5. CCW, Έκθεση άρθρου 13 του Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ, υποβληθείσα στις 10 Δεκεμβρίου 2001, αλλά χρονολογημένη στις 27 Ιουνίου 2001.
6. Έκθεση της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδος στον OAΣΑ, υποβληθείσα στις 14 Δεκεμβρίου 2001.
7. Συνέντευξη με τον Πρέσβη Στεφάνου, Σύμβουλο Α΄ Νίκο Κανέλλο και τον Ακόλουθο Δημήτρη Σκούτα, Υπουργείο Εξωτερικών, 4 Μαρτίου 2002 και ακόλουθα φαξ και Ε-μέιλ.
8. Πρακτικά Βουλής, Ι΄ Περίοδος (Προεδρευομένης Δημοκρατίας), Σύνοδος Β΄, Συνεδρίαση Ρστ΄, Τρίτη 19 Μαρτίου 2002.
9. Ισοτιμία στις 29 Απριλίου 2002: 1 ευρώ=$0.898, χρησιμοποιείται εφεξής.
10. Σημειώσεις του Παρατηρητηρίου Ναρκών Εδάφους και παρουσίαση του Ταγματάρχη Ιωάννη Χριστογιάννη στη Μόνιμη Επιτροπή για την Καταστροφή Αποθεμάτων, Γενεύη, 30 Μαίου 2002. Η Ελλάδα εισήγαγε 504 βλήματα πυροβολικού που περιείχαν 18,444 νάρκες ADAM από τις ΗΠΑ το 1988. Βλέπε Landmine Monitor Report 1999, σελ. 710.
11. Καθώς φαίνεται, το μορατόριουμ εξαγωγών ισχύει από το 1994 και το μορατόριουμ παραγωγών από το 1997. Η Ελλάδα παρήγαγε τουλάχιστον έναν τύπο ναρκών κατά προσωπικού, που ήταν αντίγραφο του Μ16Α2, παραγωγής ΗΠΑ. Βλέπε Landmine Monitor Report 2001, σελ. 829, και Landmine Monitor Report 2000, σελ. 767, για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με προηγούμενη παραγωγή, εισαγωγές και εξαγωγές.
12. Η γερμανική νάρκη κατά οχημάτων ΑΤ2, η οποία ταιριάζει με το σύστημα Skorpion, ενδέχεται να μην είναι συμβατή με τη Συνθήκη για την Κατάργηση των Ναρκών, βλέπε έκθεση για τη Γερμανία στην Landmine Monitor Report 2001, σελ. 699-701. Το Νοέμβριο 1999, υπήρχαν αναφορές από τη Γερμανία ότι σχεδιαζόταν η εξαγωγή 36,000 ναρκών ΑΤ2 στην Ελλάδα. Το Φεβρουάριο του 2001 Έλληνες αξιωματούχοι ισχυρίστηκαν ότι η εξαγωγή αυτή δεν πραγματοποιήθηκε. Βλέπε Landmine Monitor Report 2000, σελ. 647, και Landmine Monitor Report 2001, σελ. 829.
13. «Επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης από τον Ελληνικό Στρατό,» Παρουσίαση από τον Ταγματάρχη Κωνσταντίνο Καλατζή στη Μόνιμη Επιτροπή για την Εκκαθάριση Ναρκών, Συνειδητοποίηση Ναρκών και Τεχνολογίες για Δράση στις Νάρκες, Γενεύη, 28 Μαίου 2002.
14. Σταύρος Τζίμας, «Live Minefields Cast a Dark Shadow on Peace,» Καθημερινή, 22 Οκτωβρίου 2001.
15. Παρουσίαση από τον Ταγματάρχη Καλατζή στη Μόνιμη Επιτροπή για Εκκαθάριση Ναρκών, Γενεύη, 28 Μαίου 2002.
16. Λοχαγός Παναγιώτης Καφετσέλλης, «Παρουσίαση Εκκαθάρισης Ναρκοπεδίων Εδάφους,» Ομάδα Εργασίας για περιφερειακά εστιασμένη Δράση στις Νάρκες, Συνεργασία ΝΑΤΟ για την Ειρήνη, Αθήνα, 18-19 Οκτωβρίου 2001. Πριν το 1971 το Τάγμα ονομαζόταν «Υπηρεσία και Διοίκηση Εκκαθάρισης Ναρκοπεδίων Εδάφους».
17. Έκθεση άρθρου 13 Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ, έντυπο F, υποβληθείσα το Μάρτιο του 2001 και στις 10 Δεκεμβρίου 2001. Έκθεση στον ΟΑΣΑ, 14 Δεκεμβρίου 2001, σελ. 2.
18. Παρουσίαση του Ταγματάρχη Ιωάννη Χριστογιάννη στη Μόνιμη Επιτροπή για την Καταστροφή Αποθεμάτων, Γενεύη, 30 Μαίου 2002.
19. Έκθεση άρθρου 13 Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ, έντυπο Β, υποβληθείσα το Μάρτιο του 2001 και στις 10 Δεκεμβρίου 2001.
20. Λοχαγό Καφετσέλλης, «Παρουσίαση Εκκαθάρισης Ναρκοπεδίων Εδάφους,» 18-19 Οκτωβρίου 2001.
21. Συνέντευξη με τον Πρέσβη Στεφάνου, το Σύμβουλο Α΄ Νίκο Κανέλλο και τον Ακόλουθο Δημήτρη Σκούτα, Υπουργείο Εξωτερικών, 4 Μαρτίου 2002 και ακόλουθα φαξ και E-μέιλ.
22. Παρουσίαση από τον Ταγματάρχη Κωνσταντίνο Καλατζή στη Μόνιμη Επιτροπή για την Εκκαθάριση Ναρκών, 28 Μαίου 2002.
23. Έκθεση άρθρου 13 Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ, έντυπο Β, υποβληθείσα το Μάρτιο του 2001 και στις 10 Δεκεμβρίου 2001.
24. Παρουσίαση από τον Ταγματάρχη Κωνσταντίνο Καλατζή στη Μόνιμη Επιτροπή για την Εκκαθάριση Ναρκών, 28 Μαίου 2002.
25. Έκθεση άρθρου 13 Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ, έντυπο Β, υποβληθείσα το Μάρτιο του 2001 και στις 10 Δεκεμβρίου 2001.
26. Ibid.
27. Παρουσίαση από τον Ταγματάρχη Κωνσταντίνο Καλατζή στη Μόνιμη Επιτροπή για την Εκκαθάριση Ναρκών, 28 Μαίου 2002.
28. Συνέντευξη με τον Πρέσβη Στεφάνου, Υπουργείο Εξωτερικών, 4 Μαρτίου 2002 και ακόλουθα φαξ και ε-μέιλ.
29. Έκθεση άρθρου 13 Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ, έντυπο F, υποβληθείσα το Μάρτιο του 2001 και στις 10 Δεκεμβρίου 2001. Έκθεση στον ΟΑΣΑ, 14 Δεκεμβρίου 2001, σελ. 3. Ε-μέιλ από τον Ακόλουθο Δημήτρη Σκούτα, Υπουργείο Εξωτερικών, 26 Μαρτίου 2002.
30. «Three killed after straying into minefield while crossing Greece-Turkey border,» Associated Press (Αθήνα), 21 Μαίου 2001.
31. «Migrants die in attempt to cross border,» Athens News (εβδομαδιαία αγγλόφωνη εφημερίδα), 25 Μαίου 2001.
32. «Man Dies in Mine Blast in Evros Region,» Athens News, 5 Οκτωβρίου 2001.
33. «Minefield Kills Four Immigrants,» Καθημερινή, 24 Δεκεμβρίου 2001. Για λεπτομέρειες σχετικά με προηγούμενα επεισόδια, βλέπε Έκθεση Παρατηρητηρίου Ναρκών Εδάφους 2001, σελ. 831.
34. «Two More Die in Evros Minefields,» Καθημερινή, 21 Μαρτίου 2002. «Mines Spell Death for Illegals,» Athens News, 22 Μαρτίου 2002.
35. «More Bad News," Athens News Agency, 28 Μαρτίου 2002.
36. Έκθεση άρθρου 13 Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ, έντυπο Β, υποβληθείσα το Μάρτιο του 2001 και στις 10 Δεκεμβρίου 2001.
37. «Land Mine Kills Officers," Athens News, 19 Οκτωβρίου 2001. Σταύρος Τζίμας, «Live Minefields Cast a Dark Shadow on Peace," Καθημερινή, 22 Οκτωβρίου 2001.
38. Παρουσίαση από τον Ταγματάρχη Κωνσταντίνο Καλατζή στη Μόνιμη Επιτροπή για την Εκκαθάριση Ναρκών, 28 Μαίου 2002.
39. «Two More Die in Evros Minefields,» Καθημερινή, 21 Μαρτίου 2002.
40. «Minefield Kills Four Immigrants,» Καθημερινή, 24 Δεκεμβρίου 2001. «Mines kill 4 Iraqi immigrants, injure 3 at Evros border,» Athens News, 28 Δεκεμβρίου 2001.
41. Κάθυ Τζιβιλάκη, «Greece to Scrap Evros Landmines Ahead of Turkey,» Athens News, 30 Μαρτίου 2002. Κατέληξε σε αυτούς τους αριθμούς χρησιμοποιώντας δημοσίευμα μίας εφημερίδας και τις ιστοσελίδες τριών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, συμπεριλαμβανομένου του ICBL, Landmine Monitor.
42. Έκθεση άρθρου 13 Τροποποιημένου Πρωτοκόλλου ΙΙ, έντυπο Β, υποβληθείσα το Μάρτιο του 2001 και στις 10 Δεκεμβρίου 2001.
43. Συνέντευξη με τον Πρέσβη Στεφάνου, Υπουργείο Εξωτερικών, 4 Μαρτίου 2002 και ακόλουθα φαξ και Ε-μέιλ.